SNS

Financieel slimmer word je niet met kennis alleen

  • 23 juli 2018
  • 6 Reacties
  • 340 Keer bekeken

  • Oud community manager
  • 66 reacties
Onze directeur Ton Timmerman ging onlangs met een aantal Nederlandse brancheorganisaties op studiereis naar Estland en Finland om daar meer te leren over internationale ervaringen met betrekking tot financieel gedrag. Dit is zijn persoonlijke verslag.

SNS zet zich in om Nederland financieel slimmer en onbezorgder te maken. Maar hoe pak je dat effectief aan? Waar zijn de verantwoordelijkheden voor het opdoen en voor het verstrekken van financiële kennis optimaal belegd? En hoe zorg je ervoor dat je een duidelijke focus hebt in wát je wilt en kunt oplossen? Uit een recent onderzoek van het Nibud is gebleken dat 40% van de Nederlanders moeite heeft met het op orde houden van de financiële administratie en wel eens een betaling vergeet. Logisch, het betalen met een app gaat wel héél makkelijk en mensen voelen het echte geld steeds minder. Al die 'mijn-omgevingen' maken het niet echt makkelijker, men heeft veel vaste abonnementen (Netflix, Spotify) en in sommige gevallen is er zelfs sprake van vermijdingsangst en opent men de post niet. Naast kennis is financieel gedrag dus ook een belangrijk punt.

Verlies inzicht in eigen geldzaken is een maatschappelijk probleem


Als 40% worstelt met de financiële administratie, dan is dit een maatschappelijk probleem. Eentje waar een bank, en volgens mij al helemaal SNS, een rol in kan, moet en wil spelen. Maar ik realiseer me steeds meer dat we dit als bank alleen niet op kunnen lossen. Het Nibud organiseert elk jaar een studiereis en om meer kennis op te doen met een aantal Nederlandse brancheorganisaties en te leren van internationale ervaringen met financieel gedrag, ging ik met hen mee naar Estland en Finland. Twee landen waar anders en vernieuwend met geldzaken wordt omgesprongen. Wat kunnen wij van hen opsteken op het gebied van financiële educatie en financieel gedrag?

Estland – ook mét financiële kennis soms matig financieel gedrag


In Estland regelen burgers vrijwel alles zelf. Digitaal. Het land heeft de meest digitale economie in publieke diensten van Europa. Het is voor Esten zelfs al heel normaal om alles in één systeem en met één kaart te kunnen regelen. ID, verzekeringen, bankzaken; alles is gekoppeld. Overzichtelijk en transparant, want als consument kun je daarin alle informatie zelf raadplegen en direct zelf reageren als er oneigenlijk gebruik van jouw gegevens wordt gemaakt. Toezicht in de financiële sector wordt dan ook hoofdzakelijk door de inwoners zelf geregeld. Er is geen groot ambtenarenapparaat en de nationale toezichthouder heeft meer een handhavende rol. Er is daardoor géén discussie over privacy en er is veel onderling vertrouwen en vertrouwen in de maatschappij. Maar de zelfregulerende online maatschappij in Estland leidt ook tot uitdagingen. Met flitskredieten bijvoorbeeld. Zo hebben meer dan 100.000 consumenten in Estland gebruik van gemaakt van flitskredieten en kan ruim een derde dit waarschijnlijk niet terugbetalen. Rentes en kosten van deze zeer kort lopende leningen (pay day loans) tot 2000 euro komen op jaarbasis uit op maximaal 50% (!). Boven die grens is dat percentage nog vele malen hoger. Ter vergelijking: in Nederland zijn flitskredieten niet meer toegestaan en is de maximale debetrente vastgesteld op 14%. En alhoewel Estland dus hoog scoort als het gaat om transparantie en kennis, en financiële educatie een lesvak is in het onderwijs, scoort het land minder goed op financieel gedrag. In het onderwijs start men daarom al met het bijscholen van leraren, zodat zij ook leren aanzetten tot attitude- en gedragsverandering.

Gedragsbeïnvloeding ook in Finland ontbrekende factor


Ook in Finland zijn flitskredieten nog aan de orde van de dag. Met dezelfde exorbitante rentepercentages als in Estland. Finland hangt een vrije markteconomie aan met veel zelfregulering. Dat men flitskredieten wel als een issue ziet, blijkt overigens uit het feit dat er veel hulpinstanties zijn die zich richten op mensen met een achterstand, maar deze worden dan weer gefinancierd door onder andere de gokindustrie. De overheid heeft hierbij een beperkt regulerende functie en laat de economische bijdrage van deze industrie kennelijk zwaarder meewegen dan de maatschappelijke problematiek. Erg inspirerend was het leerprogramma Me&MyCity. Een innovatief onderwijsconcept gericht op economie en ondernemerschap, inclusief persoonlijke financiën. Het programma bereikt inmiddels ongeveer 65 procent van alle 12-jarigen in Finland. In de lessen worden de leerlingen voorbereid op een dag waarin zij samen een nagemaakte stad runnen. Ze krijgen dan tablets met taken voor de baan waar zij in de les op gesolliciteerd hebben. En kleding die bij de baan hoort. Alle financierende bedrijven zijn in het programma vertegenwoordigd in nagemaakte bedrijfjes. Als je je taken hebt afgerond, besluit de CEO (een medeleerling) of je je salaris krijgt. Daarna krijg je een bankkaart waarmee je je salaris kunt besteden in Me&MyCity. Je kunt er echte dingen mee kopen die je kunt houden. Op deze manier worden persoonlijke financiën op een leuke manier meegenomen. Maar, zoals al aangegeven, ondanks de gereguleerde financiële educatie kampen ook in Finland helaas nog veel mensen met financiële problemen: 1 op de 4 huishoudens in meer of mindere mate. Tegelijkertijd heeft het Scandinavische land zichzelf ten doel gesteld om in 2029 een volledig cash-loze maatschappij te zijn. En dit is nu juist een ontwikkeling die voor consumenten ook weer kan leiden tot minder zicht op hun financiële situatie. Dus hoewel ik al met al veel inspirerende voorbeelden heb gezien, was mijn conclusie dat wij het in Nederland eigenlijk zo slecht nog niet doen.

Krachten bundelen voor meer financiële kennis én vaardigheden


Het hele doel van de studiereis was uiteraard het onderling uitwisselen van kennis en ervaring op het gebied van financieel gedrag in het algemeen en financiële educatie in het bijzonder. Andere deelnemers waren onder meer afkomstig van het BKR, diverse andere banken en verzekeraars, schuldhulpverlening instanties, het ministerie van OCW, de toezichthouder, enzovoort. Met de vele initiatieven die we in Nederland al ontplooien op het gebied van financieel onderwijs, zoals Eurowijs en Wijzer in geldzaken, bereiken we inmiddels opgeteld toch al een groot deel van de maatschappij. De vraag is hoe we als organisaties onze krachten kunnen bundelen. Dit zal ook van SNS het nodige vragen waar we de aankomende periode hard mee aan de slag gaan. Als vervolg op deze studiereis beginnen we met een terugkomdag voor alle deelnemers bij SNS. Die staat in oktober op de agenda. In de tussentijd staan er al diverse overleggen gepland om kennis te delen en waar mogelijk samenwerkingsverbanden op te starten.
Aan ons nu de taak om onze kennis en ervaring op het thema financiële weerbaarheid verder te ontwikkelen. Dit doen we onder andere door een Expertisecentrum Financiële Weerbaarheid in te richten, waarbij we niet alleen kennis en ervaring op doen, maar ook actief ons netwerk uitbreiden en alle initiatieven op dit thema in kaart brengen, opstarten en besturen. Een mooie uitdaging waar jullie de aankomende periode veel meer over zullen horen.

6 reacties

Reputatie 3
Badge
Alles begint bij inzicht te hebben in je financiën. Wat komt er binnen en vooral waaraan gaat het eruit. Dit overzicht moet nog gemakkelijker aangemaakt worden dan nu via het huishoudboekje. Ik zou een kleine groep (bv. één van het NIBUD, één van een bank, één uit de hoek van schuldhulpverleners, misschien één uit de hoek waar al huishoudboekjes gemaakt en ontwikkeld worden). Kortom een kleine groep die uitzoekt hoe dit op de eenvoudigste manier gerealiseerd kan worden. Pas als je weet waar je geld aan opgaat, kun je iets aan je situatie veranderen.
Reputatie 3
Badge
En de SNS kan zelf al beginnen door het beleid omtrent de en/of rekeningen te veranderen, zodat alle en/of rekeninghouders over dezelfde rekeninginformatie beschikken.
Dat was wel een reis naar het hol van de leeuw. De twee flitskrediet bedrijven die in Nederland via internet actief zijn met extreem hoge rentes (tot wel 314% op jaarbasis) zijn LoanRider (Estland) en Ferratum (Finland), zij moeten zich pas recent aan de max 14% rente houden zie artikel Volkskrant Uitspraak van de rechtbank over ‘flitskrediet’ betekent einde voor verdienmodel.

Verder lijkt het me een goed initiatief om met een "Expertisecentrum Financiële Weerbaarheid" te beginnen. Wat mij niet helemaal duidelijk is, is dit een initiatief van de SNS dat beperkt blijft tot SNS of heeft dit een breder draagvlak participeren de genoemde organisaties hierin. En wat voor een mandaat krijgt zo'n instantie dan en op welke manier committeren de deelnemers zich aan adviezen?
Alles begint bij inzicht te hebben in je financiën. Wat komt er binnen en vooral waaraan gaat het eruit.
Essentieel is daarbij dat je bij financiële beslissingen tevoren weet hoeveel eruit gaat. Als je het achteraf perfect snapt, kan het veel te laat zijn. Maar ook dan is het afwachten of de inkomsten wel naar verwachting zullen zijn.

Probleem blijft toch de complexiteit, die financiële instellingen graag in hun producten stoppen, geholpen door ingewikkelde wet- en regelgeving en gepresenteerd als hulp voor de klant. In feite alleen maar mist.
Het is toch belachelijk dat je niet zonder financieel adviseur beslissingen als een hypotheek kunt nemen of dat dit op zijn minst als riskant wordt gezien? In essentie is dat toch een simpel product, maar we bouwen er een heleboel rompslomp omheen waardoor die essentie, en daarmee het begrip, uit het zicht raakt in die mist.
Reputatie 3
Badge
naast zo'n reis om internationale ervaring op te doen, zou het ook een idee zijn om klanten uit verschillende groepen bij elkaar te halen (niet teveel) en dan praten over wat de SNS zou kunnen doen. En dan denk ik met name aan mensen die al in de schulden zitten (dat zijn de echte ervaringsdeskundigen) en mensen met een gewoon, normaal boerenverstand die zich kunnen inleven en verplaatsen in diverse personen, bedrijven, instanties, etc. Vooral geen mensen uit de adviseringshoek die vanachter hun bureau dingen bedenken die goed zouden zijn voor een ander.
Jammer dat niet meer, dit soort items binnen de juiste kaders wordt geplaatst.
Ik wil wel weer even kort door de bocht:
We (wie niet) staan ergens op treenummer “zoveel” op een ladder. We kijken om ons heen en 1 tree (of misschien wel 2) naar beneden of naar boven. We missen het begin en het eind. Natuurlijk zijn er ook mensen die wel 3 of 4 treden naar boven of beneden kijken, maar die hebben we het liefst niet want dan gaat het dus niet meer om “ons”.
Wat vaak ook vergeten wordt is dat een mens nog heel sterk instinctief gedreven wordt. Dat is eigenlijk heel handig (voor bijv. veiligheid) maar soms, anderzijds, ook erg gevaarlijk (we willen ten koste van veel steeds meer).
In onze westerse wereld hebben we zoveel rijkdom dat we ons heel veel kunnen permitteren. Niet alleen materieel, maar vooral ook immaterieel in de vorm van bijv. “fouten” die we maken met ons instinkt.
Nog even door bijten, ik ben er bijna!
Krijg je (gewild/ongewild) kinderen? Ga je gang!
In Duitsland moet je verplicht op cursus om de basisprincipes van hondenopvoeding en begeleiding te leren, indien je nog geen hond hebt gehad (voordien geen hondenbelasting hebt betaald 😉 ).
Maar, wil je veel andere dingen, dan komen er vaak nog veel meer regeltjes en wetten om de hoek! Huis (ver)bouwen? Je in het “verkeer op straat” begeven? Voor de rechter je gelijk proberen te halen?
Kortom; we hebben ze nodig: REGELTJES! Alleen al om onszelf, maar ook om de ander te beschermen. En wat denk je van het beschermen van planten en dieren, de natuur, het heelal!
Terug naar de zin van mijn betoog; wil je echt problemen aanpakken, kijk dan eerst eens goed rond, zoek mensen die je op weg kunnen helpen naar de basis van het/de probleem/problemen. Zoek aanzetten hoe jij (om met Bram Vermeulen te spreken) “een steen in een rivier kunt leggen en daarmee de stroom / de aarde veranderen”.
Voorkom om op de ladder alleen met “trede genoten” oplossingen te bedenken.
Het systeem waar we zeggen zo gelukkig mee te zijn, is ten dode opgeschreven. Wij mensen hebben nog onvoldoende geleerd, om “objectief” besluiten te nemen. En komt daar nog eens een belang bij (bedrijf oid), dan wordt het wel heel twijfelachtig! Politiek??
Stil afwachten? Nee, natuurlijk niet. Er is voldoende wijsheid op andere treden of misschien wel ladders.
Maar een systeem die mensen “stuurt” naar problemen, heeft er vaak alle belang bij en zal dus weerstand geven voor “echte” oplossingen.
Zo, even leeg geschreven, en nu?
Groet,
Ben 🆒

Reageer